Ingururako AGREGA BALIBIDEAK


Esperimentu batzuk eta interesgarriak


5.Mailako gaiak





1.Gaia
IZAKI BIZIDUNAK. LANDAREAK

Gutxieneko konpetentziak

• Izaki bizidunen bizi-funtzioak eta beraien esanaia.

• Izaki bizidunen antolaketa: zelula, ehunak, organoak, aparatuak eta sistemak.Izaki zelulabakarrak eta zelulanitzak.

• Izaki bizidunen sailkapena: bost erreinuak.Ezaugarri nagusiak.

• Landareek nutriziorako egiten dituzten prozesuak.

2.Gaia
ANIMALIAK


Gutxieneko konpetentziak

• Ornagabeen eta ornodunen talde nagusiak.

• Animalien digestioan eta arnasketan parte hartzen duten organoak eta aparatuak.

• Animalien harreman-funtzioan parte hartzen duten organoak eta sistemak: organo errezeptoreak, ehunak, organoak eta nerbio-sistemak eta muskuluak.

• Animalien nutrizio eta harreman-funtzioekin lotutako prozesuetan parte hartzen duten organo eta aparato bereiztea.

DIETAK OSUNSANAGARRIAK

3.Gaia

ELIKATZEA ETA DIGESTIOA


Gutxieneko konpetentziak

• Hiru bizi-funtzioetan parte hartzen duten aparatuak.

• Dietak eta dieta osasungarriaren ezaugarriak.

• Digestio-aparatua; organoak eta funtzioak. Digestio-prozesua.

• Normaliean hartzen diren janariek zer elikagai duten aztertzea eta dietak zeaztea.

• Osasunerako onak diren gauzak jatearen aldeko jarrera sustatzea, eta norberak ekimenaiztea dieta oso eta orekatuak egitea.

4.Gaia

ARNASKETA, ZIRKULAZIOA ETA IRAIZKETA

LAMINAK INTERAKTIBOAK

Gutxieneko konpetentziak

• Arnas aparatua. Arnasketa prozesua.

• Zirkulazio-aparatua. Odola

• Iraitz-aparatua eta izerdi-gurinak. Iraizketa-prozesua.

• Organoak eta aparatuak bereiztea lamina eta irudietan.

• Ahoz azaltzea, lamina eta eredu anatomikoak baliatuta, arnasketa, odolaren-zirkulazio eta iraizketa-prozesuak.

5.Gaia

HARREMAN-FUNTZIOA

Gutxieneko konpetentziak

• Zentzumen organoak,eta organo horiek atzematen dituzten estimuluak.

• Nerbio-sistemaren oinarrizko antolakuntza.

• Estimuluak jaso, informazioa landu eta erantzunak emateko prozesu bakunak deskribitzea.

• Organo efektoreak.

• Lamina eta irudietan zentzumen organoak eta atalak bereiztea, bai eta nerbio-sistemakoak eta lokomozio-aparatua ere.

6.Gaia

UNIBERTSOA ETA EGUZKI-SISTEMA.

Gai hau ALTXORRAREN BILA-renbitartez landuko dugu.

Lan egiteko taldeak

BALORAZIOA
Gutxieneko konpetentziak GURE EKOIZPENAK

• Eguzki- sistemako planetak.

• Lurraren mugimenduak eta horien ondorioak: eguna, gaua eta urtaroak.

• Lurraren oinarrizko ezaugarriak, eta berori osatzenz duten geruzen izenak eta kokalekuak.

• Lurraren eta ilargiaren arteko eraginak.

• Hiru dimentsioko ereduak, marrazkiak eta laminak erabiltzea, Lurraren eta Ilargiaren higiduren ahozko azalpenak egiteko.

• Unibertso eta horren elemetuak ezagutzeko interesa.

7.Gaia

Gutxieneko konpetentziak

• Materiaren propietate orokorrak.

• Egoera-aldaketak, dilatazioak eta uzkurdurak, eta horiek eragiten dituen bero-jarioa..

• Indarrak. Aldaketak gorputzen higiduran, eta deformazioak.

• Material arruntak, indarrekiko duten jokabidearen arabera.

• Materialak gehiegi kontsumitzea eta hondakinak sortzea murrizteko joera.

GAIA AMAITZEAN,IREKI DOKUMENTO HAU ETA EGIN ONDOREN, ZURE KARPETAN

SARTU







8.Gaia




GURE EKOIZPENAK


Gutxieneko konpetentziak

• Enegiaren formak eta enegia-iturriak.

• Energiaren aldaketak.

• Errekuntzetan esku hartzen eta sortzen diren substantziak, eta bertako energia motak.

• Energia aldatzeko prozesuen ahozko azalpena; nola heltzen den, zer aparatuk aldatzen duen eta energia berria zein den adierazi behar da.

• Energia-kontsumo handiaren ondorioak, eta kontsumo murrizteko jarraibedeen onarpena.

9.Gaia

EUSKAL HERRITIK UNIBERTSORA


MAPA INTERAKTIBOAK

EUSKAL MAPAK	ESPAINA
Fisikoa Politikoa Mendiak eta ibaiak Euskalisuraldiak IsuraldiakI Euskal probintziak Euskal H. mendiak Mutua	Fisika FisikoI FisikoII FisikoIII PolitikoI PolitikoII PolitikoIII Autonomikoa

Gutxieneko konpetentziak

• Mapak eta eskala grafikoa.

• Espainako lurraldeak eta horien kokalekua.

• Barruko eta kostaldeko erliebe-unitate nagusiak.

• Balearretako eta Kanarietako kostaldeen eta erliberearen ezaugarriak .

• Erliebe-formak identifikatzea eta azaltzea.

10.Gaia

GUTXIENEKO KONPETENTZIAK

• Ur gazia eta ur geza.

• Uraren zikloa: berriztatzeko prozesua.

• Ur geza lortzeko sistemak. Urritasun-arazoak.

• Iberiar penintsulako isurialde hidrografikoak.

• Isurialde hidrografiko bakoitzeko ibai nagusiak.

• Ur-masak eta ubideak mapetan kokatzea.

11.Gaia


GUTXIENEKO KONPETENTZIAK

• Eguraldia eta klima.

• Espainiako eta Erkidegoko klimak; tenperaturen eta prezipitazioen ezaugarri nagusiak, eta bakoitzaren eraginpeko eremuak.

• Espainiako klima-zona bakoitzeko landare-espezieak.

• Erkidegoko klimaren ezaugarri nagusiak azaltzea.

• Eguraldia eta klima ezagutzeak duen garrantzia balioestea.

12.Gaia

GUTXIENEKO KONPETENTZIAK

• Jaiotza-tasa, heriotza-tasa, emigrante eta immigrante kontzeptuak.

• Landa- edo hiri-biztanleria.

• Biztanle-dentsitatea.

• Espainiako aniztasuna, kulturaren eta hizkuntzaren aldetik.

• Ohiturak, jaiak eta tradizioak biltzen dituzten zerrendak.

• Beste kultura batzuekiko eta immigranteekiko errespetua, eta moden eraginez ezarritako tradizioekiko jarrera kritikoa.

13.Gaia

GUTXIENEKO KONPETENTZIAK

• Europar Batasuna, herri demokratikoen erkidego ekonomikotzat eta politikotzat. EBko kideak eta mapa.

• Espainiako autonomia-erkidegoak eta hiri autonomoak.

• Autonomia-erkidegoetako eta udalerriko gobernua.

• Espainiako probintziak eta autonomia-erkidegoak identifikatzea eta mapa politikoan kokatzea; beste herri batzuei buruzko informazioa bilatzea (batez ere, EBko herriei buruzkoa).

• Sistema demokratikoaren eta eskubideak eta betebeharrak egotearen balioespen positiboa, bizikidetza bermatzeko ezinbesteko elementuak baitira.

14.Gaia

GUTXIENEKO KONPETENTZIAK

• Historiaren aroak eta horien iraupena.

• Historiaurreko aldiak. Paleolitoa eta Neolitoa.

• Espainiako eta Erkidegoko Paleolitoko eta Neolitoko biztanleen kultura-adierazpenak.

• Iturri historikoak ezagutzeko interesa.

• Paleolitoko eta Neolitoko gizon-emakumeen bizimoduen azterketa, horien bereizgarritasunak nabarmenduta.

15.Gaia

GUTXIENEKO KONPETENTZIAK

• Antzinaroko zibilizazioak.

• Antzinaroak Espainiarako eta Erkidegorako izandako garrantzia.

• Erdi Aroa eta orduko gertaera historiko batzuk.

• Erdi Aroko gizarte taldeak eta arte-estiloak.

• Bisigodoak.

• Musulmanak eta al-Andalus hitza. Kristau-erreinuak sortzea.

• Musulmanen eta kristauen arteko lurralde-gatazka.

• Iraganeko bizimoduak ezagutzeko interesa.