Krokodiloa muskerraren itxurako narrasti handia da.
Deskribapena:
Krokokodiloa, narrasti handien eta eboluzionatuenekoa da. Batzuetan 7,5m-tara heltzen da.
Buru zapala du ,triangelu itxurakoa . Aho indartsua dauka , hortz handiekin . Ezkata errektangeluarrez babestuta dauka gorputza .
Gorputzadarrak motzak ditu; aurrekoetan bost behatz
eta atzekoetan lau bakarrik. Buztana, alboetan laua du.
Elikadura:
Krokodiloaren ingurune naturala ur geza da: ibaiak, lakuak... Bertan bilatzen dituzte bere elikagaiak: arrainak, krustazeoak , sugeak , hegaztiak ...
Krokodiloak isil-isilik igeri eginez , uretan murgildurik eta zelatan ,begiak eta sudurzuloak ateratzen ditu ur-azalera bere harrapakinak harrapatzeko .
Ugalketa:
Krokodiloa arrautzen bidez ugaltzen da .
Habia bat egiten dute eta 10-45 arrautz jartzen ditu emeak , hareatan egindako zulo batean .Emeak berak zaintzen ditu arrautzak , jaiotzen laguntzen die kumeei eta berak eramaten ditu lehenengo aldietan uretara .
Non bizi diren: Europan izan ezik mundu osoko lurralde beroetan banatuak daude.
Jon Urkijo
5ºB
IZURDEAK
Izurdeak platanistidoen familiakoak dira, ugaztunak dira eta kumeak jaiotzen denean beti lehenengo gorputz zatia ikusten dena, isatsa da.
Luzera 2,50 m edo 3 m-koak izan daitezke.
Hiru hegal dituzte: bat bizkarraldean eta beste bi alboetan burutik gertu.
Uretatik kanpora ateratzen dira arnasa hartzeko.
Bizkarra gris iluna dute eta sabela zuria izaten dute.
Ahoa moko itxurakoa da eta hortz konikoak dauzkate.
Entzumena oso garatua daukate eta oihuz komunikatzen dira.
EZAUGARRIAK
Izena latineko gattus pardus hitzetik dator.
Gepardoak izaki bizidun zelulanitz heterotrofoak dira.Gainera, ornodun taldean daude eta ugaztunak dira.
Gepardoa,felidoen familiakoa da. 1,2m-tik 1,5m-ra neurtzen du. Gepardoa arraren pisua 90kg inguruko izan daiteke.Felino mota asko Felino mota honek,besteekin konparatuz, ,hanka luzeagoak dit.Burua katuaren antzekoa da, gorputza eta hankak txakurraren antzekoak dira, belarriak motzak eta zabalak ditu. Kolorea gris horixka du.
Ugaztunik azkarrena da (110km/h abiadura hartu ahal du) bere hankak oso luzeak direlako.
Bizi iraupena 26 urtekoa da.
BIZILEKUA
Bere bizilekua Afrikan agertzen da, baina ehiztariak direla eta gepardoak gutxitzen hasi dira. Nahiz eta Afrikan bizi , lehen munduko leku askotan zeuden:Txinan, Indian, Europan eta Amerikan.
ELIKATZEA
Haragijaleak dira eta gazelak eta zebrak batezere ehizatzen dituzte. Egunez ehizatzen dute. Mendixka edo zuhaitz adar batean igota, beraien harrapakina ikusten dute, jaizteko momentua erabakitzen duten arte.Gero, pixkanaka hurbiltzen dira bat-batean korrika bizian hasi arte janariaren atzetik.
HARREMANAK
Gepardoak animalia bakartiak dira, baina denbora labur batean, bere familiarekin bizi izaten dira. Eme-kumeak pixka bat hazten direnean, taldetik joaten dira, beste lurralde batera. Ar kumeak, berriz, talde txikiak sortzen dituzte elkarrekin eta taldeko agintariaren menpe bizi dira. Kumeak, 2 urte izan arte, amarekin bizi dira.
Bere portaerari begira, normalean animalia mantsoak dira, baina erasotzen bazaizkie, haserre daitezke.
UGALTZEA
Gepardoaren ugalketa bibiparoa da (kumeak sabeletik ateratzen dira).
Gepardoak oso gutxitan ugaltzen dira, espermatozoideak anormaltasun handia dituztelako eta emeen zikloak irregularrak direlako. Felino honek 1-6 kume bitartean eduki ditzake.Kumearen bataz besteko pisua 270g-koa da.
Egilea: Asier Alonso Izurdeak
1.Aurkezpena Izurdeek animali ugastun itsastarrak dira.
2. Deskribapena
Izurde harruntak 2 eta 2,20 metroko bitarteko luzeeraizan izan ahal du eta isuren araberan itsegiten badugu, 70-130 kg-ko pisua izatera iritsi daitekeen ugaztun itsastarra da. Mutur luzea eta gorputs lurzanga eta liraina ditu, eta bizkar-hegats handi bat du bere gorputz handi eta mugikorraren erdian. Gris koloreko gorputza du, marroi ilun koloreko bizkar aldea du. 3. Elikadura
Izurdeek sardinak, antxoak, merlenka, legatza, berdela eta antzerako arrainez elikatzen da. Elikagaiak lortzeko, izurdeek taldeka jarduten dute.
4. Ugalketa
Izurdeek11 edo12 hilabeterenondoren izurde amak ume bat izaten du. Kume minutu batuk jaio ondoren gai da arnasa hartzeko eta igeri egiteko. 18 hilabete ondoren, kumea bakarrik joan daiteke eta bere elikagaiak bere buruz lor ditzake.
5. Non bizi diren
Izurdeek orokorrean Ozeano Atlantikoan eta Barean bizi dira. Ur epeletan eta tropikaletan egoten dira (Antartikan eta Artikoan izan ezik). Izurdeak talde multsotan sakabanatzen dira itsasoan. 20 izurde egoten dira talde berean. Iñigo Hierro Rivero 5.B
AURKEZPENA: Hartz arrea ugaztun taldekoa da.
DESKRIBAPENA:
Bizi omen da 25 eta30 urte artean.Neurtzen du anketatik muturreraino 1´50-2´95m artean. Bere pisua100 kilogramotatik 675 kilogramoetara izan daiteke. Handia iruditu arren ez da handienetarikoa munduan.
Duen kolorea marroi ilunetatik hasita marroi argira bitartekoa da.
Urtean behin aldatzen du larrua, hartz honentzat urtarorik onena uda da.
Ez du ikusten oso ondo goizez, baina gauean kolorez ikusi ahal du. Hobeto ikusten ditu gauzak mugimenduan , geldirik baino.
Usaimenak eta entzumenak oso garatuak ditu, aipatu ditugun hiru zentzumen organoen artean, entzumena da gehien garatua duena. Neguan koba barruan lo egiten dute udaberriraino.
ELIKADURA:
-Orojalea da:
-Udazkenan eta udaberriak landareak jaten ditu.
-Gehien gustatzen zaiona eztia omen da.
-Hala ere salmoiak arrapatzen ditu ibaietan. UGALKETA
Hibernatzen ari diren bitartean, emeak kumeak sabelan eramaten ditu 2-3 hilabete bitartean.
Kumeak jaiotzean direnean 350 gr. pisatzen dute. Amarekin bizitzen dira urte eta erdian. Lehenengo urtean kumeak 20-25kg
arteko pisua dute.
BIZILEKUA
Asian, Amerikan eta Europan dira bizilekuak.
Pirineoetan bakarra geratzen dena “Kamile” du izena.
Palentzia-mendietan artzain batek orain dela gutzi, bi hartz-kume aurkitu zituen, eta berak hazi zituen. Bere izenak dira “Paca eta Tola”.
Egilea:Aitzol Villahoz Prieto
Data: 09/10/18
Alkartu 5. B
MARRAZOAK
Marrazo mota asko daude gure munduan 350 marrazo espezie daude guztira ozeano otzetatik ozeano tropikaletaraino. Marrazo arriskutsuak eta marrazo kaltegabekoak batzuk ahuek dira:
Marrazo balea , marrazo aingerua , marrazo peregrinoa , marrazo lija eta marrazo martilua .
Marrazo arriskutsuak hauek dira:
Marrazo zuria, marrazo tintorera eta marrazo tigrea.
Marrazoak jaten dute gizakiak bere betiko janaria uzte dutelako adibidez:
Itsas txakurrak es dutelako ondo perzibitzen itsas txaurraren formak eta gure formak eta orduan jaten diguzte.
Marrazoaren betiko janaria itsas txakurra , edo baleak kaltegabekoak plaktona eta arrain oso txikiak dira. Baina bebai naigabe jan aldute pertsonak bat ahoa irekita badauka eta beraren erdian jartzen bazara .
Marrazoak arrautzak jartzen dute baina beste marrazo batek ez duten leku batean ikuste bestela marrazo harrak jaten dute arrautzak marrazoak arrautz asko euki a al ditu orduan beti geratzen da arrautz batzuk.Arrautzak oso handiak dira eta kaskara gogorra daukate babesteko. Enbrioia arrautzatik ateratzen denean oraindik eramaten du yema pixkatxo bat polotsa batean lehenengo egunetan elikatzen denarekin
Marrazoak eta beste arrain mota batzuk uretan arnasteko brankiak erabiltzen dute marrazoaren buruan, zauri moduan dauden zuloak beraien zehar arnasten dute uretan dagoen oxigeno eta askatzen dute karbono anhidrikoa rexidu produktua bezala .
Marrazoak hiru fila ortzakdituzte oso afilatuak eta hies egin nahi badu pertsona bat desgarratzen du bere beso ado hanka eta bere mordiskua guri beraien mordisku batekin hiltzen gara desangratuta edo mordiskua ematean oso gogorra bada kamioi handi bat jauztea ohineko atzamar txikian .
Marrazoak beraien buztanari esker atera al dira uretatik eta salto egin .
Marrazoaren muturran poro txikitxu batzuk daude zentzu –organoak direla deteztatzen dute bere ehizaki eta terreste kanpoa. Marrazoak zentzuz kanpoko somaketa eta bebai erabiltzen dute brugula moduan
Marrazoak eukitzen dute garbiketa moduko arrain txiki batzuk (REMORAS) ahoaren barruan eta jaten dute bere ahoaren barruan dauden parasitoak.
Asiátiko paisetan marrazoaren haragia eta hegatsak dira oso apreziatuak.
Eta bere azala erabiltzen dute ongarri moduan, zinturoi eta poltxo egiteko. Eta begiak gizakiei kornia trasplantea ematen dute eta marrazoaren kartilagoa erabiltzen dute erredura zaintzeko.
Alain 5.b
Marraskarien familiako ugaztuna da.
Tamainaz 20 zentimetrokoa da eta oso ile goxoa daukate .
Belarri handiak ditu eta buztan txiki bat. Atzeko hankak, aurrekoak baino haundiagoak ditu hobeto saltatzeko.
.
Untziak, usaimen bikaina daukate eta beti egoten dira sudurra mugitzen.
ELIKADURA
Goizaldean edo gauean untzi guztiek zelaietara joaten dira belarra hartzera,landareetan dagoen ihintza miazkatzeko.
Baserrietan, komenigarria izan daiteke beste
elikagai egokiak gehitzea batez ere emearentzat.
UGALKETA
Untzia ugaztuna da . Emea zortzi hilabete daukanean kumeak eukitzen hasten da. Amaren sabelean hilabete bat pasa ondoren , jaiotzen dira untzi txikiak, hamar kume gehienez izan ahal dira.
Urtean lau edo bost sabelaldi dauzka. Hogei egunetan, esnea ematen die amak.
HARREMANAK Untziak oso garrantzitsuak dira gizakientzat, eta horrexegatik etxeberetu ditugu. Bere haragia beti izan da erabilgarria gure elikadura osatzeko.
Angora izenekoaren ilea, luzea, leuna eta zuria, oso preziatua da baita.
Clara Yue Bañuelos . 5. B
Dortoka Lehortarra Dortokak bere etorria daukate Argentinako zentroan edo iparran bizi izaten da.
Dortokek leku asko behar dute. Etxean egon ahal dira, baina leku egokia izan behar dute.
Dortokak 50-60 urte bizi izaten dira, baina batzuk 80 edo gehiago bizi ahal dute. Dortokak arraultzeetatik ugaltzen dira. Emeak 12 urtetik 15 urtera jartzen dute arrautzak, uda eta udaberriaren garaian. Emeek arrautzak jarri ahal dute arraren laguntza gabe. Arraultza horiek ez dira izango ugarkorrak.
Tenperetura jeisten denean, gauean, dortokak geldi geratzen dira, beroa berriro egin arte.
Sartu egin ahal dira erabat bere kaparazoian.Ez beste batzuk bezala, bakarrik sartu ahal dira bakarrik zati bat.
María Martín. DORDOKA
DESKRIBAPENA:
Dordokak,20cm-ko inguruko kaparazoi bat daukate.Oskol hori adarkizko plakez osaturik dago bizkarrezur-ornoei eta saihetsei lotuta.
Korrontezale gazteak gila nabarmena du oskolean eta helduen kasuan,oskolaren atzekaldean.Halaber,oskolean plaka inginalak dituzte eta ale askok,algen infekzioaren batek eraginda,higadurak dituzte.Lepradunak esaten zaie gaitz horrek batzuetan plaken erorketak eragiten dituela eta.Helduek ia orbanik gabeko kolorazio arre grisaska edota berdeska dute buru eta alde dortsalean eta horiska azpialdean.Lepoan eta aurreko hanketan,berriz laranja koloreko lerroak dituzte.
ELIKAPENA:
Dordokak,koralak eta algak jaten dute.
UGALKETA:
Udaberri hasieran arrak eta emeak uretan parekatzen dira.Udaberri bukaeran edo udan ,emeak ibai-bazterran zulo bat egiten du eta bertan 5-10 arrautz erruten ditu.erruketa kontu handiz lurrez estaltzen du.aste batzuk pasa ondoren 3 cm inguruko luzerako kumeek arrautzaren oskola puskatzen dute.Animalia hauen bizitza luzea izaten da.batzuk 70 urte betetzera hel daitezke,baina batezbestekoa askoz ere txikiagoa da,25 urte ingurukoa edo.Neguan normalki lokatzpean gordetzen dira.
NON BIZI DIRA?
Dordokak,Archipielagoetan eta Galapagoetan dira.
JAREIN ARENAS 5.B
ITSAS IZARRA Deskripzioa: Itsas izarrak animali ornogabeak dira. Itsas izar arruntak bost beso sendo ditu, malguak eta puntazorrotzak, baina zortzi beso ere izan ahal ditu . Itsas izarrak simetria pentaerradiala dute. Gorputza eta besoak arantza gogorrez josita daude. Kolorea arre horixka izan ahal da, orban berde-grisarekin, baina ere itsas izar gorriak edo urdinak ikusi ahal ditugu. .
Itsas izarra 80 cm-koa izan daiteke gehienez, baina 60 cm-koa izan ohi da. Itsas izarrak arrastaka eta oso motel mugitzen dira. Ahoa azpiko aldean aurki dezakegu. Besoetako azalean zakatzak dauzkate arrainak bezala arnasa hartzeko.
Elikadura:
Animali askotaz elikatzen dira. Belakiak, koralak, itsas trikuak, barraskiloak, zizareak eta arrainak jaten dituzte. Bere besoen indarraz harrapakinen gorputzak ireki ditzake. Behin ireki ondoren bere urdaila kanporatzen du harrapakina bildu eta liseritzeko.
Ugalketa:
Sexualaz eta asexualaz ugaltzen dira. Ugalketa asexuala nahiko berezia da, gemazioa deitzen dena. Ugalketa honen bidez itsas izar baten besotik beste itsas izar bat sor daitezke. Habitat: Itsas izarra harrizko substratuen gainean bizi da, gehienez 180 m sakon diren lekuetan. Mediterraneo itsasoan eta Atlantiko ozeanoan batez ere bizi dira.
Egilea: Gorka de la Torre
Ezaugarriak:
. Leku bakoitzeko pandek itxura ezberdina daukate. Belarriak, muturra, begien inguruko ileak eta sorbaldan ile ilunenak daude eta, aurpegian, sabelan eta bizkarrean ile zuriak
Euren zangoetan bostatzamar daukate eta seigarren bat erpuru moduan. Beste hartzen begi niniak borobilak dira baina pandenak berriz katuenak bezalakoak dira.
Hartzek heldutasun sexualera iristen dira 5 eta 7 urte bitartean, beraz, hortik aurrera, kumeak izateko gaitasuna dute. Ugalketa garaiaudaberrian izaten Haurdunaldiak 135 egun irauten ditu. Kume bat edo bi jaiotzen dira 90 eta 130 gramo bitartekoak izaten direnak.Kume bakar bat hartu eta hazten dute, eta beste kumea han utzi eta hiltzen uzten dute.
Kumea jaiotzerakoan itsua da eta bere azalak kolore arrosa du. Ama baino ez da kumeaz arduratuko. Panda baten bizi itxaropena 12 urtetakoa da. Gehien iraun zuen pandak 36 urteraino heldu zen (giza 144 urte). Euren jarduerarik garrantzitsuena eguzkitan jartzean da. Euren lurraldea markatzeko uzkiguruinak, gernua eta atzaparrekin utzitako aztarnekin. Tropikoetako animalia denez hibernatzeko ohitura galdu du.
Kontserbazio egoera:
Txinako arauak oso zorrotzak dira Panden ehizaren inguruan. Beste animalia batzuentzat jarritako harrapagailuak askotan pandak zauritzen amaitzen dute.
Arrakasta:
Panda 1869an ospetsu egin zen Mendebaldean, ehiztari batek Panda larruazal bat Armand David frantsesari eraman zionena. 1936an Ruth Harkness Estatu Batuetara panda kume bat eroan zuen eta maitasunez hartzen hasi ziren han pandak. 1936tik 1946ra pandak eramaten hasi ziren, euren larruazala eskuratzeko. 1947an ekintza hori debekatu zuten eta txinatarrak euren borondate ona adierazteko pandak oparitzen hasi ziran.
Egilea: Nerea Parro
MARRASOAK**
Auskerpena:
Marrasoak heterotrofoak dira.
Deskribapena:
Bost metrotik hamar metro lusera har desake, motaren arabera, bost metrotik hamar metro har desake. Larrua leuna, ilerik gabea du, eta haren azpian 10 cm-ko gantz-gerusa du. Aurreko gorputz adarrak hegas biurtuta ditu igeri egiteko, gorputzaren alde banatara. Isatsa etzana du.
_
Aurkezpena:
Krokodiloa muskerraren itxurako narrasti handia da.
Deskribapena:
Krokokodiloa, narrasti handien eta eboluzionatuenekoa da. Batzuetan 7,5m-tara heltzen da.
Buru zapala du ,triangelu itxurakoa . Aho indartsua dauka , hortz handiekin .
Ezkata errektangeluarrez babestuta dauka gorputza .
Gorputzadarrak motzak ditu; aurrekoetan bost behatz
eta atzekoetan lau bakarrik. Buztana, alboetan laua du.
Elikadura:
Krokodiloaren ingurune naturala ur geza da: ibaiak, lakuak... Bertan bilatzen dituzte bere elikagaiak: arrainak, krustazeoak , sugeak , hegaztiak ...
Krokodiloak isil-isilik igeri eginez , uretan murgildurik eta zelatan ,begiak eta sudurzuloak ateratzen ditu ur-azalera bere harrapakinak harrapatzeko .
Ugalketa:
Krokodiloa arrautzen bidez ugaltzen da .
Habia bat egiten dute eta 10-45 arrautz jartzen ditu emeak , hareatan egindako zulo batean .Emeak berak zaintzen ditu arrautzak , jaiotzen laguntzen die kumeei eta berak eramaten ditu lehenengo aldietan uretara .
Non bizi diren:
Europan izan ezik mundu osoko lurralde beroetan banatuak daude.
Jon Urkijo
5ºB
IZURDEAK
Izurdeak platanistidoen familiakoak dira, ugaztunak dira eta kumeak jaiotzen denean beti lehenengo gorputz zatia ikusten dena, isatsa da.
Luzera 2,50 m edo 3 m-koak izan daitezke.
Hiru hegal dituzte: bat bizkarraldean eta beste bi alboetan burutik gertu.
Uretatik kanpora ateratzen dira arnasa hartzeko.
Bizkarra gris iluna dute eta sabela zuria izaten dute.
Ahoa moko itxurakoa da eta hortz konikoak dauzkate.
Entzumena oso garatua daukate eta oihuz komunikatzen dira.
EZAUGARRIAK
Izena latineko gattus pardus hitzetik dator.
Gepardoak izaki bizidun zelulanitz heterotrofoak dira.Gainera, ornodun taldean daude eta ugaztunak dira.
Gepardoa,felidoen familiakoa da. 1,2m-tik 1,5m-ra neurtzen du. Gepardoa arraren pisua 90kg inguruko izan daiteke.Felino mota asko Felino mota honek,besteekin konparatuz, ,hanka luzeagoak dit.Burua katuaren antzekoa da, gorputza eta hankak txakurraren antzekoak dira, belarriak motzak eta zabalak ditu. Kolorea gris horixka du.
Ugaztunik azkarrena da (110km/h abiadura hartu ahal du) bere hankak oso luzeak direlako.
Bizi iraupena 26 urtekoa da.
BIZILEKUA
Bere bizilekua Afrikan agertzen da, baina ehiztariak direla eta gepardoak gutxitzen hasi dira. Nahiz eta Afrikan bizi , lehen munduko leku askotan zeuden:Txinan, Indian, Europan eta Amerikan.
ELIKATZEA
Haragijaleak dira eta gazelak eta zebrak batezere ehizatzen dituzte. Egunez ehizatzen dute. Mendixka edo zuhaitz adar batean igota, beraien harrapakina ikusten dute, jaizteko momentua erabakitzen duten arte.Gero, pixkanaka hurbiltzen dira bat-batean korrika bizian hasi arte janariaren atzetik.
HARREMANAK
Gepardoak animalia bakartiak dira, baina denbora labur batean, bere familiarekin bizi izaten dira. Eme-kumeak pixka bat hazten direnean, taldetik joaten dira, beste lurralde batera. Ar kumeak, berriz, talde txikiak sortzen dituzte elkarrekin eta taldeko agintariaren menpe bizi dira. Kumeak, 2 urte izan arte, amarekin bizi dira.
Bere portaerari begira, normalean animalia mantsoak dira, baina erasotzen bazaizkie, haserre daitezke.
UGALTZEA
Gepardoaren ugalketa bibiparoa da (kumeak sabeletik ateratzen dira).
Gepardoak oso gutxitan ugaltzen dira, espermatozoideak anormaltasun handia dituztelako eta emeen zikloak irregularrak direlako. Felino honek 1-6 kume bitartean eduki ditzake.Kumearen bataz besteko pisua 270g-koa da.
Egilea: Asier Alonso
Izurdeak
1. Aurkezpena
Izurdeek animali ugastun itsastarrak dira.
2. Deskribapena
Izurde harruntak 2 eta 2,20 metroko bitarteko luzeera izan izan ahal du eta isuren araberan itsegiten badugu, 70-130 kg-ko pisua izatera iritsi daitekeen ugaztun itsastarra da. Mutur luzea eta gorputs lurzanga eta liraina ditu, eta bizkar-hegats handi bat du bere gorputz handi eta mugikorraren erdian. Gris koloreko gorputza du, marroi ilun koloreko bizkar aldea du.
3. Elikadura
Izurdeek sardinak, antxoak, merlenka, legatza, berdela eta antzerako arrainez elikatzen da. Elikagaiak lortzeko, izurdeek taldeka jarduten dute.
4. Ugalketa
Izurdeek 11 edo12 hilabeterenondoren izurde amak ume bat izaten du. Kume minutu batuk jaio ondoren gai da arnasa hartzeko eta igeri egiteko. 18 hilabete ondoren, kumea bakarrik joan daiteke eta bere elikagaiak bere buruz lor ditzake.
5. Non bizi diren
Izurdeek orokorrean Ozeano Atlantikoan eta Barean bizi dira. Ur epeletan eta tropikaletan egoten dira (Antartikan eta Artikoan izan ezik). Izurdeak talde multsotan sakabanatzen dira itsasoan. 20 izurde egoten dira talde berean.
Iñigo Hierro Rivero 5.B
AURKEZPENA:
Hartz arrea ugaztun taldekoa da.
DESKRIBAPENA:
Bizi omen da 25 eta30 urte artean.Neurtzen du anketatik muturreraino 1´50-2´95m artean.
Bere pisua100 kilogramotatik 675 kilogramoetara izan daiteke. Handia iruditu arren ez da handienetarikoa munduan.
Duen kolorea marroi ilunetatik hasita marroi argira bitartekoa da.
Urtean behin aldatzen du larrua, hartz honentzat urtarorik onena uda da.
Ez du ikusten oso ondo goizez, baina gauean kolorez ikusi ahal du. Hobeto ikusten ditu gauzak mugimenduan , geldirik baino.
Usaimenak eta entzumenak oso garatuak ditu, aipatu ditugun hiru zentzumen organoen artean, entzumena da gehien garatua duena. Neguan koba barruan lo egiten dute udaberriraino.
ELIKADURA:
-Orojalea da:
-Udazkenan eta udaberriak landareak jaten ditu.
-Gehien gustatzen zaiona eztia omen da.
-Hala ere salmoiak arrapatzen ditu ibaietan.
UGALKETA
Hibernatzen ari diren bitartean, emeak kumeak sabelan eramaten ditu 2-3 hilabete bitartean.
Kumeak jaiotzean direnean 350 gr. pisatzen dute. Amarekin bizitzen dira urte eta erdian. Lehenengo urtean kumeak 20-25kg
arteko pisua dute.
BIZILEKUA
Asian, Amerikan eta Europan dira bizilekuak.
Pirineoetan bakarra geratzen dena “Kamile” du izena.
Palentzia-mendietan artzain batek orain dela gutzi, bi hartz-kume aurkitu zituen, eta berak hazi zituen. Bere izenak dira “Paca eta Tola”.
Egilea:Aitzol Villahoz Prieto
Data: 09/10/18
Alkartu 5. B
MARRAZOAK
Marrazo mota asko daude gure munduan 350 marrazo espezie
daude guztira ozeano otzetatik ozeano tropikaletaraino.
Marrazo arriskutsuak eta marrazo kaltegabekoak batzuk ahuek dira:
Marrazo balea , marrazo aingerua , marrazo peregrinoa , marrazo lija eta marrazo martilua .
Marrazo arriskutsuak hauek dira:
Marrazo zuria, marrazo tintorera eta marrazo tigrea.
Marrazoak jaten dute gizakiak bere betiko janaria uzte dutelako adibidez:
Itsas txakurrak es dutelako ondo perzibitzen itsas txaurraren formak eta gure formak eta orduan jaten diguzte.
Marrazoaren betiko janaria itsas txakurra , edo baleak kaltegabekoak plaktona eta arrain oso txikiak dira. Baina bebai naigabe jan aldute pertsonak bat ahoa irekita badauka eta beraren erdian jartzen bazara .
Marrazoak arrautzak jartzen dute baina beste marrazo batek ez duten leku batean ikuste bestela marrazo harrak jaten dute arrautzak marrazoak arrautz asko euki a al ditu orduan beti geratzen da arrautz batzuk.Arrautzak oso handiak dira eta kaskara gogorra daukate babesteko. Enbrioia arrautzatik ateratzen denean oraindik eramaten du yema pixkatxo bat polotsa batean lehenengo egunetan elikatzen denarekin
Marrazoak eta beste arrain mota batzuk uretan arnasteko brankiak erabiltzen dute marrazoaren buruan, zauri moduan dauden zuloak beraien zehar arnasten dute uretan dagoen oxigeno eta askatzen dute karbono anhidrikoa rexidu produktua bezala .
Marrazoak hiru fila ortzakdituzte oso afilatuak eta hies egin nahi badu pertsona bat desgarratzen du bere beso ado hanka eta bere mordiskua guri beraien mordisku batekin hiltzen gara desangratuta edo mordiskua ematean oso gogorra bada kamioi handi bat jauztea ohineko atzamar txikian .
Marrazoak beraien buztanari esker atera al dira uretatik eta salto egin .
Marrazoaren muturran poro txikitxu batzuk daude zentzu –organoak direla deteztatzen dute bere ehizaki eta terreste kanpoa. Marrazoak zentzuz kanpoko somaketa eta bebai erabiltzen dute brugula moduan
Marrazoak eukitzen dute garbiketa moduko arrain txiki batzuk (REMORAS) ahoaren barruan eta jaten dute bere ahoaren barruan dauden parasitoak.
Asiátiko paisetan marrazoaren haragia eta hegatsak dira oso apreziatuak.
Eta bere azala erabiltzen dute ongarri moduan, zinturoi eta poltxo egiteko. Eta begiak gizakiei kornia trasplantea ematen dute eta marrazoaren kartilagoa erabiltzen dute erredura zaintzeko.
Alain 5.b
Marraskarien familiako ugaztuna da.
Tamainaz 20 zentimetrokoa da eta oso ile goxoa daukate .
Belarri handiak ditu eta buztan txiki bat. Atzeko hankak, aurrekoak baino haundiagoak ditu hobeto saltatzeko.
.
Untziak, usaimen bikaina daukate eta beti egoten dira sudurra mugitzen.
ELIKADURA
Goizaldean edo gauean untzi guztiek zelaietara joaten dira belarra hartzera,landareetan dagoen ihintza miazkatzeko.
Baserrietan, komenigarria izan daiteke beste
elikagai egokiak gehitzea batez ere emearentzat.
UGALKETA
Untzia ugaztuna da . Emea zortzi hilabete
daukanean kumeak eukitzen hasten da. Amaren sabelean hilabete bat pasa ondoren , jaiotzen dira untzi txikiak,
hamar kume gehienez izan ahal dira.
Urtean lau edo bost sabelaldi dauzka. Hogei egunetan, esnea ematen die amak.
HARREMANAK
Untziak oso garrantzitsuak dira gizakientzat, eta horrexegatik etxeberetu ditugu. Bere haragia beti izan da erabilgarria gure elikadura osatzeko.
Angora izenekoaren ilea, luzea, leuna eta zuria, oso preziatua da baita.
Clara Yue Bañuelos . 5. B
Dortoka Lehortarra
Dortokak bere etorria daukate Argentinako zentroan edo iparran bizi izaten da.
Dortokek leku asko behar dute. Etxean egon ahal dira, baina leku egokia izan behar dute.
Dortokak 50-60 urte bizi izaten dira, baina batzuk 80 edo gehiago bizi ahal dute. Dortokak arraultzeetatik ugaltzen dira. Emeak 12 urtetik 15 urtera jartzen dute arrautzak, uda eta udaberriaren garaian. Emeek arrautzak jarri ahal dute arraren laguntza gabe. Arraultza horiek ez dira izango ugarkorrak.
Tenperetura jeisten denean, gauean, dortokak geldi geratzen dira, beroa berriro egin arte.
Sartu egin ahal dira erabat bere kaparazoian.Ez beste batzuk bezala, bakarrik sartu ahal dira bakarrik zati bat.
María Martín.
DORDOKA
DESKRIBAPENA:
Dordokak,20cm-ko inguruko kaparazoi bat daukate.Oskol hori adarkizko plakez osaturik dago bizkarrezur-ornoei eta saihetsei lotuta.
Korrontezale gazteak gila nabarmena du oskolean eta helduen kasuan,oskolaren atzekaldean.Halaber,oskolean plaka inginalak dituzte eta ale askok,algen infekzioaren batek eraginda,higadurak dituzte.Lepradunak esaten zaie gaitz horrek batzuetan plaken erorketak eragiten dituela eta.Helduek ia orbanik gabeko kolorazio arre grisaska edota berdeska dute buru eta alde dortsalean eta horiska azpialdean.Lepoan eta aurreko hanketan,berriz laranja koloreko lerroak dituzte.
ELIKAPENA:
Dordokak,koralak eta algak jaten dute.
UGALKETA:
Udaberri hasieran arrak eta emeak uretan parekatzen dira.Udaberri bukaeran edo udan ,emeak ibai-bazterran zulo bat egiten du eta bertan 5-10 arrautz erruten ditu.erruketa kontu handiz lurrez estaltzen du.aste batzuk pasa ondoren 3 cm inguruko luzerako kumeek arrautzaren oskola puskatzen dute.Animalia hauen bizitza luzea izaten da.batzuk 70 urte betetzera hel daitezke,baina batezbestekoa askoz ere txikiagoa da,25 urte ingurukoa edo.Neguan normalki lokatzpean gordetzen dira.
NON BIZI DIRA?
Dordokak,Archipielagoetan eta Galapagoetan dira.
JAREIN ARENAS 5.B
ITSAS IZARRA
Deskripzioa:
Itsas izarrak animali ornogabeak dira. Itsas izar arruntak bost beso sendo ditu, malguak eta puntazorrotzak, baina zortzi beso ere izan ahal ditu . Itsas izarrak simetria pentaerradiala dute. Gorputza eta besoak arantza gogorrez josita daude. Kolorea arre horixka izan ahal da, orban berde-grisarekin, baina ere itsas izar gorriak edo urdinak ikusi ahal ditugu. .
Itsas izarra 80 cm-koa izan daiteke gehienez, baina 60 cm-koa izan ohi da. Itsas izarrak arrastaka eta oso motel mugitzen dira. Ahoa azpiko aldean aurki dezakegu. Besoetako azalean zakatzak dauzkate arrainak bezala arnasa hartzeko.
Elikadura:
Animali askotaz elikatzen dira. Belakiak, koralak, itsas trikuak, barraskiloak, zizareak eta arrainak jaten dituzte. Bere besoen indarraz harrapakinen gorputzak ireki ditzake. Behin ireki ondoren bere urdaila kanporatzen du harrapakina bildu eta liseritzeko.
Ugalketa:
Sexualaz eta asexualaz ugaltzen dira. Ugalketa asexuala nahiko berezia da, gemazioa deitzen dena. Ugalketa honen bidez itsas izar baten besotik beste itsas izar bat sor daitezke.
Habitat:
Itsas izarra harrizko substratuen gainean bizi da, gehienez 180 m sakon diren lekuetan. Mediterraneo itsasoan eta Atlantiko ozeanoan batez ere bizi dira.
Egilea: Gorka de la Torre
Ezaugarriak:
. Leku bakoitzeko pandek itxura ezberdina daukate.Belarriak, muturra, begien inguruko ileak eta sorbaldan ile ilunenak daude eta, aurpegian, sabelan eta bizkarrean ile zuriak
Euren zangoetan bost atzamar daukate eta seigarren bat erpuru moduan. Beste hartzen begi niniak borobilak dira baina pandenak berriz katuenak bezalakoak dira.
Elikadura:
Nahiz eta haragijaleen ordenakoak izan, gehien bat belarjalea da. Jaten duten %99-a banbu kanabera da. Egunean 40kg bamnbu jaten dute eta hori jateko 14 ordu behar izaten dute. Gatibutasunean euren janaria banbua, azukre kanabera, arroz ahia, azenarioa, sagarra eta batata da.
Ugalketa eta jaiotza:
Hartzek heldutasun sexualera iristen dira 5 eta 7 urte bitartean, beraz, hortik aurrera, kumeak izateko gaitasuna dute. Ugalketa garaia udaberrian izaten Haurdunaldiak 135 egun irauten ditu. Kume bat edo bi jaiotzen dira 90 eta 130 gramo bitartekoak izaten direnak. Kume bakar bat hartu eta hazten dute, eta beste kumea han utzi eta hiltzen uzten dute.
Kumea jaiotzerakoan itsua da eta bere azalak kolore arrosa du. Ama baino ez da kumeaz arduratuko. Panda baten bizi itxaropena 12 urtetakoa da. Gehien iraun zuen pandak 36 urteraino heldu zen (giza 144 urte). Euren jarduerarik garrantzitsuena eguzkitan jartzean da. Euren lurraldea markatzeko uzki guruinak, gernua eta atzaparrekin utzitako aztarnekin. Tropikoetako animalia denez hibernatzeko ohitura galdu du.
Kontserbazio egoera:
Txinako arauak oso zorrotzak dira Panden ehizaren inguruan. Beste animalia batzuentzat jarritako harrapagailuak askotan pandak zauritzen amaitzen dute.Arrakasta:
Panda 1869an ospetsu egin zen Mendebaldean, ehiztari batek Panda larruazal bat Armand David frantsesari eraman zionena. 1936an Ruth Harkness Estatu Batuetara panda kume bat eroan zuen eta maitasunez hartzen hasi ziren han pandak. 1936tik 1946ra pandak eramaten hasi ziren, euren larruazala eskuratzeko. 1947an ekintza hori debekatu zuten eta txinatarrak euren borondate ona adierazteko pandak oparitzen hasi ziran.MARRASOAK**
Auskerpena:
Marrasoak heterotrofoak dira.
Deskribapena:
Bost metrotik hamar metro lusera har desake, motaren arabera, bost metrotik hamar metro har desake. Larrua leuna, ilerik gabea du, eta haren azpian 10 cm-ko gantz-gerusa du. Aurreko gorputz adarrak hegas biurtuta ditu igeri egiteko, gorputzaren alde banatara. Isatsa etzana du.
Elikadura:
Arrain txiki batzuk jaten dituste.
Non bizi dira? Ozeanoan bizi dira.